• Rasy psów

Rasy psów - rys historyczny

Ludzie hodują psy od tysięcy lat. Protoplaści udomowiając wilka rozpoczęli proces tworzenia psa domowego. Ich misją było stworzenie posłusznego, zdolnego do pracy psa. Stróżowanie, praca przy wypasie bydła i owiec, uczestnictwo w polowaniach należą do najstarszych zadań wykonywanych przez starożytnych przyjaciół człowieka. 

Przez tysiące lat ludzie hodowali psy w celu uzyskania cech fizycznych i psychicznych najlepiej dostosowanych do pracy, jakiej od nich oczekiwano. Charty na przykład dzięki swej aerodynamicznej budowie ciała umożliwiającej osiąganie dużej prędkości wykorzystywane były do pogoni za zwierzyną. Z kolei ogromne mastiffy znajdowały zastosowanie, jako psy stróżujące, a nawet psy bojowe. To dwa typy znanych już w starożytności ras psów, które hodowane były do określonych zadań. 

Wraz z rozwojem ludzkości, rozwijały się także rasy psów zyskując na szlachetności oraz wyrafinowaniu. Z czasem pojawiły się także rasy psów hodowane na zamówienie, dostosowane do lokalnych potrzeb oraz warunków. Chart stał się fundamentem nie tylko dla wilczarza irlandzkiego, ale także dla charcika włoskiego. Powyższe trzy rasy charakteryzują się wyraźnym podobieństwem, jednak łatwo je od siebie odróżnić. 

Co to jest rasa psa?

Pojęcie rasy powstaje, kiedy grupa osobników należących do tego samego gatunku jest w stanie reprodukować się, konsekwentnie zachowując te same cechy, przy uwzględnieniu takich czynników jak środowisko, historia, geografia, czy użytkowość. Istotne jest, by była to grupa o liczebności wystarczającej do utrzymania rasy bez konieczności stosowania kojarzeń w pokrewieństwie bądź dolewu obcej krwi.

Dawniej rasy zwierząt z gatunku psa domowego wyselekcjonowane były głównie pod kątem wartości użytkowej. Współcześnie rasą psa określa się grupy psów uznanych przez organizację kynologiczną za spełniające wymogi wzorca rasy, ukierunkowanego głównie pod kątem wyglądu zewnętrznego, przekazujące swoje cechy fizyczne i psychiczne potomstwu. Różne stowarzyszenia kynologiczne stosują różne kryteria podziału tego gatunku na rasy oraz – zachowując odrębność w jeszcze większym stopniu – grupują rasy według swoich zasad, określonych we wzorcu rasy.

Rasa psa jest wyhodowaną przez człowieka grupą osobników należących do tego samego gatunku, które posiadają te same cechy anatomiczne, fizjologiczne i psychiczne, odziedziczone po swoich przodkach. Innymi słowy jest to grupa psów posiadająca ten sam genotyp. Osobniki należące do tej samej rasy, kojarzone między sobą dają potomstwo o tych samych, powtarzalnych cechach.

Co to znaczy pies rasowy?

Pies rasowy to taki, który pod każdym względem odpowiada zatwierdzonemu wzorcowi, przekazuje swoje cechy potomstwu oraz ma udokomentowane pochodzenie. Na podstawie powyższej definicji, pies, który ma wszystkie cechy psa rasowego, w świetle przepisów nie jest psem rasowym dopóki nie posiada wydanego przez uprawniony związek kynologiczny rodowodu potwierdzającego, że co najmniej od pięciu pokoleń jego przodkowie są psami rasowymi. Spełnienie tych wymogów daje gwarancję utrwalenia cech danej rasy psa.

Definicja psiej rasy według Georgesa Leclerc de Buffon

Pojęcie rasy psa zostało po raz pierwszy zdefiniowane w XVII wieku przez Francuza Georgesa Leclerc de Buffon. Z biegiem czasu pojawiały nowe rasy psów, często bardzo do siebie podobne i szybko okazało się, że konieczne jest zaprowadzenie w tej materii jakiejś organizacji i porządku.

W wyniku tego w XIX wieku powstały pierwsze kluby ras, które rozpoczęły prowadzenie ksiąg hodowlanych, ustalanie wzorców ras i współorganizowanie wystaw kynologicznych. Umożliwiło to wytyczenie kierunków rozwoju hodowli i zobligowanie hodowców do ukierunkowania hodowli psów pod kątem wzorca zatwierdzonego przez klub danej rasy. Był to bardzo istotny moment w tworzeniu ras: dobór osobników pod kątem użytkowości został zastąpiony dążeniem do uzyskania określonych przez wzorzec cech eksterieru.

Dokładny opis cech psów należących do tej samej rasy zawarty jest w proponowanym przez kraj pochodzenia oraz zatwierdzonym przez Międzynarodową Federację Kynologiczną wzorcu. Potwierdzenie rasowości psa wymaga dodatkowo przejścia odpowiednich procedur przyjętych przez tę organizację, co jest podstawą do wydania rodowodu.

Współczesna definicja psich ras

W roku 1983 Raymond Triquet na nowo zdefiniował ogół psich ras. Wyróżnił 10 grup o charakterystycznych cechach (podzielonych dalej na sekcje).

Międzynarodowa Federacja Kynologiczna FCI (Fédération Cynologique Internationale) przyjęła ten właśnie podział jako oficjalny. Każdej rasie przypisuje się jeden kraj członkowski, który uchodzi za kraj jej pochodzenia.

Rasy psów obecnie

Obecnie mamy około 400 ras psów. Od momentu powstania pierwszych wiele z nich wyginęło, a na ich miejsce zajęły nowe, bardziej odpowiadające aktualnym potrzebom i gustom człowieka rasy. Wśród kryteriów decydujących o wyborze rasy psa coraz mniejszą rolę odgrywają jej walory użytkowe, natomiast coraz większą wagę przywiązuje się do wyglądu. Dokładny opis cech psów należących do tej samej rasy zawarty jest w przyjętym przez Międzynarodową Federację Kynologiczną wzorcu rasy. Potwierdzenie rasowości psa wymaga przejścia odpowiednich procedur przyjętych przez tę organizację, co jest podstawą do wydania rodowodu.

Mimo, że większość psich ras istnieje już dziesiątki lub nawet setki lat, ich wygląd na skutek naturalnej selekcji hodowlanej ulega powolnej zmianie. Jest to konsekwencją zmiany otoczenia w którym żyjemy, sposobu życia i związanej z tym użytkowości psów. Głos decydujący ma zawsze klub rasy z kraju jej pochodzenia i to on musi dokonać zmiany wzorca, choć często się zdarza, że robi to bardzo niechętnie. Zmian nie da się zatrzymać, ponieważ pojawienie się psów lepiej zbudowanych, o piękniejszym włosie, powoduje natychmiastowy wzrost zainteresowania rasą. Jest to najlepszy, pozytywny bodziec do stałego jej ulepszania.

Czynnikiem, który ma ogromy, jednak często fatalny wpływ na wygląd i zdrowie niektórych ras psów jest to, czego zrzeszeni w związku hodowcy obawiają się najbardziej - trendy. To właśnie one zniszczyły już niejedną psią rasę, bo do hodowania modnych psów zabierają się natychmiast pseudo hodowcy, dla których ani sylwetka, ani użytkowość, ani też zdrowie hodowanych przez nich zwierząt nie ma najmniejszego znaczenia. To, co dla nich najważniejsze to zysk. Mamy potem nadto, a w niektórych przypadkach nawet szalenie agresywne psy obrończe czy nieobecną we wzorcu rasy karłowatą odmianę rasy miniaturowej, będącą wynikiem upodobań marketingowych specjalistów.